(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

॥ श्रीः ॥
3.90. अध्यायः 090
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
लोमशेन युधिष्ठिरंप्रति स्वसाहित्येन तीर्थयात्राविधायकपार्थवचननिवेदनम् ॥ 1 ॥ युधिष्ठिरेण लोमशाशयाऽधिक परिजनविसर्जनम् ॥ 2 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

लोमश उवाच। 3-90-0x(1999)(19739)
धनंजयेन चाप्युक्तं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर।
युधिष्ठिरं भ्रातरं मे योजयेर्धर्म्यया धिया ॥ 3-90-1(19740)
त्वं हि धर्मान्परान्वेत्थ तपांसि च तपोधन।
श्रीमतां चापि जानासि धर्मं राज्ञां सनातनम् ॥ 3-90-2(19741)
स भवान्परमं वेद रपावनं पुरुषं प्रति।
तेन संयोजयेथास्त्वं तीर्थपुण्येन पाण्डवान् ॥ 3-90-3(19742)
यथा तीर्थानि गच्छेत गाश्च दद्यात्स पार्थिवः।
तथा सर्वात्मना कार्यमिति मामर्जुनोऽब्रवीत् ॥ 3-90-4(19743)
भवता चानुगुप्तोऽसौ चरेत्तीर्थानि सर्वशः।
रक्षोभ्यो रक्षितव्यश्च दुर्गेषु विषमेषु च ॥ 3-90-5(19744)
दधीच इव देवेन्द्रं यथा चाप्यङ्गिरा रविम्।
तथा रक्षस्व कौन्तेयान्राक्षसेभ्यो द्विजोत्तम ॥ 3-90-6(19745)
यातुधाना हि बहवो राक्षसाः पर्वतोपमाः।
त्वयाऽभिगुप्तान्कौन्तेयान्न विवर्तेयुरन्तिकम् ॥ 3-90-7(19746)
सोऽहमिन्द्रस्य वचनान्नियोगादर्जुनस्य च।
रक्षमाणो भयेभ्यस्त्वां चरिष्यामि त्वा सह ॥ 3-90-8(19747)
द्विस्तीर्थानि मया पूर्वं दृष्टानि कुरुनन्दन।
इदं तृतीयं द्रक्ष्यामि तान्येव भवता सह ॥ 3-90-9(19748)
इयं राजर्षिभिर्याता पुण्यकृद्भिर्युधिष्ठिर।
मन्वादिभिर्महाराज तीर्थयात्रा भयापहा ॥ 3-90-10(19749)
नानृजुर्नाकृतात्मा च नाविद्यो न च पापकृत्।
स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः ॥ 3-90-11(19750)
त्वं तु धर्ममतिर्नित्यं धर्मज्ञः सत्यसंगरः।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो भूय एव भविष्यसि ॥ 3-90-12(19751)
यथा भगीरथो राजा राजानश्च गयादयः।
यथा ययातिः कौन्तेय तथा त्वमपि पाण्डव ॥ 3-90-13(19752)
युधिष्ठिर उवाच। 3-90-14x(2000)
न हर्षात्संप्रपश्यामि वाक्यस्यास्योत्तरं क्वचित्।
यन्मां स्मरति देवेशः किं नामाभ्यधिकं ततः ॥ 3-90-14(19753)
भवता संगमो यस् भ्राता चैव धनंजयः।
वासवः स्मरते यस् को नामाभ्यधिकस्ततः ॥ 3-90-15(19754)
यच्च मां भगवानाह तीर्थानां गमनं प्रति।
धौम्यस्य वचनादेषा बुद्धिः पूर्वं कृतैव मे ॥ 3-90-16(19755)
तद्यदा मन्यसे ब्रह्मन्गमनं तीर्तदर्शने।
तदैव गन्तास्मि तीर्तान्येष मे निश्चयः परः ॥ 3-90-17(19756)
वैशम्पायन उवाच। 3-90-18x(2001)
गमने कृतबुद्धिं तं पाण्डवं लोमशोऽब्रवीत्।
लघुर्भव महाराज लघुः स्वैरं गमिष्यसि ॥ 3-90-18(19757)
युधिष्ठिर उवाच। 3-90-19x(2002)
भिक्षाभुजो निवर्तन्तां ब्राह्मणा यतयश्च ये ॥ 3-90-19(19758)
क्षुत्तृडध्वश्रमायासशीतार्तिमसहिष्णवः।
ते सर्वे विनिवर्तन्तां ये च मृष्टभुजो द्विजाः ॥ 3-90-20(19759)
पक्वान्नलेह्यपानानां मांसानां च विकल्पकाः।
तेऽपि सर्वे निवर्तन्तां ये च सूदानुयायिनः।
मया यथोचिताऽऽजीव्यौः संविभक्ताश्च वृत्तिभिः ॥ 3-90-21(19760)
ये चाप्यनुगताः पौरा राजभक्तिपुरःसराः।
धृतराष्ट्रं महाराजमभिगच्छन्तु ते च वै।
स दास्यति यथाकालमुचिता यस्य या भृतिः ॥ 3-90-22(19761)
स चेद्यथोचितां वृत्तिं न दद्यान्मनुजेश्वरः।
अस्मत्प्रियहितार्थायपाञ्चाल्यो वः प्रदास्यति ॥ 3-90-23(19762)
वैशम्पायन उवाच। 3-90-24x(2003)
ततो भूयिष्ठशः पौरा गुरौ भारे समाहिते।
विप्राश्च यतयो मुख्या जग्मुर्नागपुरं प्रति ॥ 3-90-24(19763)
तान्सर्वान्धर्मराजस्य प्रेम्णा राजाऽम्बिकासुतः।
प्रतिजग्राह विधिवद्धनैश्च समतर्पयत् ॥ 3-90-25(19764)
ततः कुन्तीसुतो राजा लघुभिर्ब्राह्मणैः सह।
लोमशेन च सुप्रीतस्त्रिरात्रं काम्यकेऽवसत् ॥ 3-90-26(19765)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि नवतितमोऽध्यायः ॥ 90 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-90-3 पुरुषप्रति पुरुषस्येत्यर्थः ॥ 3-90-9 द्विः द्विवारम्। तृतीयं तृतीयवारम् ॥ 3-90-10 तीर्तयात्रा शुभावहेति क ध. पाठः ॥ 3-90-11 नानृती नाकृतात्मा चेति क. ध. पाठः ॥ 3-90-18 लघुरल्पपरिवारः ॥ 3-90-21 विकल्पकाः मृष्टामृष्टविभाजकाः। आजीव्यैर्भृत्यादिभिः। वृत्तिभिर्जीवनहेतुभिरन्नादिभिः ॥ 3-90-23 पाञ्चाल्यो द्रुपदः ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.